Коронавирус: касаллик ташувчисига айланиб қолманг

Коронавирус… 2020 йилни бутунлай ўзгартирган пандемия… кун сайин статистик маълумотларнинг ортиши инсонни янада хавотирга солади… аммо қандай холат бўлмасин инсон биринчи навбатда тушкунликка тушмай,  билмай хулоса чиқармаслиги лозим.

Сир эмаски  коронавирус касаллигининг белгилари намоён бўлмайдиган вақт максимум 14 кунни ташкил қилади.  Бу ЖССТ томонидан маълум қилинган. 5 кундан 9 кунгача касалликлар аломатлари юзага чиқа бошлайди. Шунинг учун 14 этиб белгиланган. Ушбу касаллик оддий гриппга, респиратор вирусли инфексияга жуда ўхшаш. Шундан келиб чиқиб, 130 дан ортиқ мамлакатларда олиб борилган кузатувлар  олиб броган. Вирус аломатлари қуйидагича:

Биринчи белги – тана ҳароратининг кўтарилиши;

Иккинчи белги – қуруқ йўтал;

Учинчи белги – нафас олишнинг қийинлашиши;

Тўртинчи белги – хорижга чиққани ёки хорижликлар билан мулоқотда бўлгани.

Ушбу аломатлар кузатилиши биланоқ тез тиббий ёрдамга қўнғироқ қилиш заруз. Бу холатда тез тиббий ёрдам ўз вақтида келмаяптими алсо ўзбошимча иш кўрманг.  Тез тиббий ёрдам келгунча оила аъзоларингиздан алохида бўлинг. Уларни юқиб қолишидан асраган бўласиз.

Сиз 5-7 кун давомида ўзингизни изоляция қилишингиз, нафақат ишга чиқмаслик, балки оила аъзола-рингиздан ҳам алоҳидаланишингиз керак. Ўткир нафас касалликларини келтириб чиқарувчи бошқа инфекциялардан фарқли равишда коронавирус бурун ва томоқ йўли оқсиллари билан бирлашиб, ҳужайраларга кириб олади ҳамда 7-10 кун давомида бурун бўшлиғи ҳужайларида сақланади ва кўпаяди. Оқибатда инсон касаллик ташувчисига айланади. Шу сабабдан қанчалик қийин бўлмасин, 5-7 кунга ўзингизни изоляция қилинг ва 7 кундан сўнг ПЗР тестни қайта топширинг. Унга қадар оилавий шифокорга мурожаат қилиб, унинг назоратида бўлинг, карантин ва шахсий гигиена қоидаларига риоя қилинг. Агар уйда изоляциянинг имкони бўлмаса, бошқаларга юқтирмаслик учун ниқобни ечмасликка ҳаракат қилинг.

Грипп ва оддий шамоллаш белгилари жуда ўхшаш. Шу сабабдан янги коронавируснинг биринчи босқичини грипп билан аралаштириб юбориш мумкин.  Кўп ҳолларда бу юқори ҳарорат, қуруқ йўтал, нафас олишнинг қийинлашуви, бўғимлардаги оғриқ, ҳолсизлик, айрим ҳолатларда бош огʻригʻи билан кечади. Лекин дастлабки икки белги борки, бу фақат грипп ёки шамоллашда учрайди, бу ҳолат коронавирусда йўқ: бурун битиши ва томоқдаги оғриқ. Бу икки симптом – юқори нафас йўллари инфексиясининг типик белгиси. Коронавирус, асосан, пастки нафас йўлларини зарарлайди, шу сабаб ҳам асосан қуруқ йўтал, нафас қисиши кузатилади, бироқ томоқ оғримайди.

Коронавирус юқтирган одамда касаллик ривожланишдан олдин 14 кун давомида инкубацион давр кузатилади. Бу вақт оралигʻида ҳеч нарса сезилмайди. Агар сиз ўзингизга ишонмасангиз ёки гумондан холи бўлишни истасангиз, шифокорга мурожаат қилишингиз мумкин. Шифокор зарур деб топса, респиратор вирус бор-йўқлигини аниқлаш учун сўлак намунасини лабораторияга юборади.

Коронавирусдан қандай ҳимояланиш мумкин дейишингиз мумкин.. Ҳозирда жуда долзарб бўлиб турган  коронавирус ҳаво-томчи йўли, зарарланган жойда бўлиш ёки инфекция юқтирган одам билан алоқа қилиш орқали юқади. Шу сабабли ҳам тиббий ниқоб тўла ҳимоя қила олмаслиги мумкин. Аввало, қўлни совунлаб тез-тез ювиб туриш, бир марталик қоғоз сочиқлардан фойдаланиш, касалланган одамлар билан тўғридан тўғри мулоқотга киришмаслик тавсия этилади.

Мастура Хамраева